Als fotograaf en textielkunstenaar die al jaren werkt met enerzijds analoge als digitale technieken, merk ik dat de vereniging van fotografie en textiel nieuwe mogelijkheden biedt om narratieven te delen https://rosprojects.nl/. In dit artikel deel ik concrete inzichten, werkmethodes en referenties die je onmiddellijk kunt inzetten, ongeacht of je net aanvangt of al een persoonlijke praktijk bezit.
Het samenspel van licht en draadstructuur
Een afbeelding die op textiel wordt geprint, ontvangt een andere visuele laag omdat het licht door de draden terugkaatst en breekt. Het eindresultaat is in geen geval exact identiek als op papier. Ik optioneer daarom altijd voor een proefafdruk op het uiteindelijke doek vooraleer ik een omvangrijk werk maak. Zo ontdek ik hoe de textuur van linnen, katoen ofwel zijde het tegenstelling en de kleur verzacht of daarentegen verhoogt.
Het licht dat op een weefseloppervlak neerstrijkt, verschuift per uur en per omgeving. In mijn atelier beproef ik daarom prints op uiteenlopende momenten van de dag. Een foto die bij de ochtend neutraal overkomt, kan ’s middags heter worden door de zuidelijke lichtval. Door dit te vastleggen, ontwikkel ik een klein lichtlogboek aan dat ik later kan raadplegen bij nieuwe projecten.
Om de vezelstructuur zichtbaar te behouden, pas ik toe een matte afwerking inktlaag in plaats van een glanzende coating. De matte laag voorkomt dat het licht te veel reflecteert en laat de structuur van het weefsel intact. Dit is in het bijzonder essentieel bij portretfoto’s waarbij huidstructuur en kledingkenmerken een belangrijke rol vervullen.
Voorbereiding van het textieloppervlak
Eer een foto op textiel komt, moet het oppervlak te worden voorbehandeld. Ik was het doek in eerste instantie op 60 graden om alle appret te verwijderd krijgen. Vervolgens breng ik een een dunne laag polyurethaan op die de inkt beter absorbeert. Deze laag is transparant en verandert de kleur van het weefsel amper, maar zorgt ervoor dat de inkt niet door de draden heen loopt.
Het drogen gebeurt op een rekbare frame zodat het doek strak gespannen blijft. Als het frame te klein is, komen er er golven die later bij het printen voor onscherpte verantwoordelijk zijn. Ik neem op daarom altijd de exacte afmetingen van het frame en noteer die bij het bestand, zodat ik later nauwkeurig weet hoe het doek zich heeft gedragen.
Een tweede voorbehandeling omvat het aanbrengen van een lichte primer op basis van acryl. Deze primer zorgt voor het oppervlak iets gladder zonder de textuur geheel weg te nemen. Bij fijne foto’s met veel detail, zoals macro-opnames van planten, merk ik dat de primer het contrast vergroot en de kleuren levendiger doet uitkomen.
Verlichting en contrast bij het drukken
De belichting tijdens het afdrukken bepaalt hoe precies de details op het textiel zichtbaar worden. Ik werk met een UV-lamp die ik op een stabiele afstand van 40 centimeter boven het doek plaats. Te dichtbij leidt tot overbelichting en vlekken; te ver weg levert een te geleidelijke overgang tussen lichte en donkere partijen.
Contrast is een volgende variabele. Een foto met hoge contrastwaarden kan op textiel te hard ogen, omdat de vezels het licht diffuus creëren. Ik verlaag daarom het contrast met ongeveer 15 procent in de digitale bewerking voordat ik print. Dat biedt een natuurlijkere overgang en voorkomt dat schaduwen volledig zwart worden.
Ik controleer altijd een strookje van 10 bij 30 centimeter met verschillende contrastwaarden. Op die strook schrijf ik de exacte instellingen van de printer en de belichtingstijd. Zo creëer ik een referentietabel op die ik kan raadplegen bij nieuwe projecten zonder telkens opnieuw te hoeven testen.
Het stikken als compositie-technisch middel
Het naaien is geen afwerking maar een dynamisch element van de compositie. Door draden van verschillende dikte te gebruiken, kan ik banen toevoegen die de foto verder opdelen of precies samenbinden. Bij een serie over migratiepatronen stikte https://www.nu.nl/geldzaken/5596433/rob-won-2-miljoen-nieuwe-auto-en-tv-en-toen-wisten-we-niet-meer.html ik bijvoorbeeld fijne rode draden over de foto’s heen, die de routes van vogels natrekken die ik eerder had gefotografeerd.
De stikrichting is cruciaal. Een horizontale steek loopt mee met de richting van de weefseldraden en blijft nagenoeg onzichtbaar. Een verticale of diagonale steek breekt het patroon en valt op. Ik gebruik daarom een mix van beide: de horizontale steek voor geringe bijstellingen en de diagonale steek voor markeringen die het verhaal benadrukken.
De kleur van de draad bepaalt of de naad opgaat in de foto of juist contrasteert. Bij een donkere foto selecteer ik een donkere draad zodat de steek alleen zichtbaar wordt als het licht scheef invalt. Bij een lichte foto gebruik ik een contrasterende kleur om een toegevoegde laag toe te voegen die de toeschouwer aanspoort om dichterbij te komen.
De keuze tussen digitale en analoge technieken
Digitale fotografie levert spoed en herhaling, maar verliest soms wel de tactiele kwaliteit die analoge opnames wel bezitten. Ik werk daarom met een middenformaat camera voor de digitale reeks en een 4×5 inch camera voor de analoge reeks. De twee series worden later ed.nl naast elkaar gelegd om te vaststellen welke sfeer het beste past bij het textielproject.
Analoge film heeft een korrel die zichtbaar blijft na het printen op textiel. Die korrel kan een extra laag toevoegen het verhaal. Bij een serie over industriële gebouwen combineerde ik bijvoorbeeld korrelige zwart-wit foto’s met grof geweven jute. De korrel versterkte het gevoel van ouderdom en slijtage dat het gebouw al uitstraalde.
Digitale technieken zijn echter essentieel als ik meerdere lagen wil combineren. Met Photoshop kan ik een foto eerst omzetten in een rasterpatroon dat lijkt op een weefselstructuur. Dat raster print ik vervolgens op een dunne zijde die ik weer op een dikkere drager naai. Zo ontstaat een dubbele laag die zowel digitaal als handmatig tot stand is gekomen.
Archivering en opslag van hybride werken
Hybride werken van foto en textiel vereisen een andere bewaarwijze dan klassieke foto’s. Ik bewaar ze liggend in zuurvrije dozen met tussenliggende vellen Tyvek. Tyvek is ademend en belet dat vocht zich ophoopt, terwijl het gelijktijdig stof en licht tegenhoudt.
Temperatuur en luchtvochtigheid behoren stabiel te blijven. Een variatie van meer dan 5 graden Celsius per dag mag de lijm tussen foto en textiel aantasten. Ik controleer daarom de condities in de opslagruimte met een digitale hygrometer en registreer de waarden elke week. Bij afwijkingen regel ik de ventilatie aan of verhuis ik de dozen naar een andere ruimte.
Voor transport gebruik ik een platte kist met schuimrubber aan de binnenkant. Het schuimrubber is uitgesneden in de vorm van het werk, zodat het niet kan bewegen. Op de buitenkant kleef ik een label met de afmetingen en het gewicht, zodat de vervoerder beseft dat het werk kwetsbaar is en liggend dient worden vervoerd.
Documentatie van het creatieve proces
Het registreren van het proces helpt om later terug te kijken op keuzes die tijdens het maken zijn gemaakt. Ik fotografeer elke tussenstap met een stabiele camera-standaard en dezelfde belichting. Zo wordt er gecreëerd een reeks die toont hoe een idee zich evolueert van schets tot eindwerk.
De documentatie bestrijkt ook mislukte pogingen. Een print die te donker blijkt of een naad die scheef valt, wordt tevens vastgelegd. Door deze mislukkingen te archiveren, ontdek ik regelmatigheden in wat niet werkt en kan ik die in een komend project voorkomen. Het bestand van mislukkingen is om die reden even waardevol als het archief van goede creaties.
De documentatie wordt uiteindelijk zelf een artistiek werk. Ik kies een reeks procesfoto’s en druk die op dun vel dat ik vervolgens op het definitieve textielwerk aanbreng. Zo komt er een dubbele laag waarin aan de ene kant het eindresultaat als de weg ernaartoe waarneembaar blijft. Dit geeft de kijker inzicht in de diepgang van het creatieve proces.
Neueste Kommentare